30 lat temu Wisława Szymborska dostała Nobla. To, co zrobiła z królem Szwecji, przeszło do historii

30 lat temu Wisława Szymborska znalazła się w centrum zainteresowania całego świata. Poetka, która zdecydowanie bardziej ceniła spokój niż blask fleszy, została laureatką literackiej Nagrody Nobla. Jej reakcja na nagłą sławę przeszła do historii, podobnie jak anegdoty z późniejszej wizyty w Sztokholmie.

Kiedy Wisława Szymborska dostała Nobla i za co?

Był 3 października 1996 roku. Wisława Szymborska przebywała w Domu Pracy Twórczej Astoria w Zakopanem i pracowała nad nowym wierszem. Właśnie tam dotarła do niej wiadomość, która na zawsze zmieniła jej życie.

Z poetką skontaktował się przedstawiciel Akademii Szwedzkiej. Szymborska dowiedziała się, że została laureatką Nagrody Nobla w dziedzinie literatury.

Akademia uhonorowała ją za poezję, która, jak napisano w uzasadnieniu, „z ironiczną precyzją pozwala historycznemu i biologicznemu kontekstowi ukazać się we fragmentach ludzkiej rzeczywistości”.

Wiadomość była dla niej ogromnym zaskoczeniem. Rok wcześniej literackiego Nobla otrzymał irlandzki poeta Seamus Heaney. Szymborska nie spodziewała się, że Akademia dwa razy z rzędu zdecyduje się wyróżnić poetę.

Reakcja Polki daleka była od celebrowania sukcesu. Miała żartować, że nie wie, co zrobić w tej „strasznej sytuacji” i że nawet w Tatry nie może uciec, ponieważ jest zimno i pada deszcz. Wiersz, nad którym pracowała w chwili otrzymania wiadomości, musiał poczekać. Poetka wróciła do niego dopiero po trzech latach.

Czesław Miłosz zadzwonił z gratulacjami i… wyrazami współczucia

Informacja o Noblu rozeszła się błyskawicznie. Spokojny pobyt Szymborskiej w Zakopanem nagle zamienił się w medialne wydarzenie. Do Astorii zaczęli przyjeżdżać dziennikarze i fotoreporterzy.

Podczas szybko zorganizowanego spotkania z mediami poetka skomentowała swoją nową sytuację z charakterystycznym dystansem.

Mam nadzieję, że nie przewróci mi się w głowie. – skwitowała.

Jedna z historii z tamtych dni dotyczy Czesława Miłosza. Laureat literackiego Nobla z 1980 roku zadzwonił do Szymborskiej nie tylko z gratulacjami, ale również, jak wspominano w jednym z wywiadów, z wyrazami współczucia. Sam wiedział, jak wielkie zainteresowanie i nowe obowiązki wiążą się z otrzymaniem najważniejszego literackiego wyróżnienia.

Dla unikającej rozgłosu Szymborskiej nagła popularność rzeczywiście okazała się trudnym doświadczeniem. W gronie jej znajomych okres po przyznaniu Nobla zaczęto z przymrużeniem oka określać mianem „tragedii sztokholmskiej”.

Nobel i papieros z królem, czyli Wisława Szymborska w Sztokholmie

10 grudnia 1996 roku Wisława Szymborska odebrała Nagrodę Nobla w Sztokholmie. Nawet wokół oficjalnej podróży nie zabrakło anegdot dobrze oddających jej poczucie humoru.

Poetka i towarzysząca jej Teresa Walas miały żartować podczas lotu, że mogłyby porwać samolot i skierować go na południe, aby zamiast uczestniczyć w oficjalnych uroczystościach, przeczekać je w ciepłym kraju.

Szymborska musiała jednak zmierzyć się z ceremonią. Podczas noblowskiego bankietu przypadło jej miejsce obok króla Szwecji Karola XVI Gustawa. Poetka rozmawiała z monarchą po francusku, żartowała, a z ich spotkania narodziła się kolejna historia.

Szymborska miała namówić króla na wspólnego papierosa. Zdjęcie przedstawiające monarchę i polską noblistkę z papierosami uznano wówczas za na tyle kłopotliwe wizerunkowo, że, według wspomnień z tamtych wydarzeń, jego publikację objęto embargiem.

Wisława Szymborska. Najważniejsze osiągnięcia polskiej noblistki

Nobel był najgłośniejszym, ale zdecydowanie niejedynym osiągnięciem Szymborskiej. Poetka urodziła się 2 lipca 1923 roku w Prowencie, obecnie części Kórnika, a większość dorosłego życia związała z Krakowem.

Debiutowała w prasie w 1945 roku wierszem „Szukam słowa”. Jej pierwsza książka poetycka „Dlatego żyjemy” ukazała się w 1952 roku. Przełom w jej twórczości przyniosły późniejsze tomy, m.in. „Wołanie do Yeti”, „Sól”, „Sto pociech”, „Wszelki wypadek”, „Ludzie na moście” czy „Koniec i początek”.

Do najbardziej znanych utworów Szymborskiej należą m.in. „Nic dwa razy”, „Kot w pustym mieszkaniu”, „Możliwości”, „Miłość od pierwszego wejrzenia” i „Koniec i początek”. Charakterystyczne dla jej twórczości stały się ironia, oszczędność języka oraz przyglądanie się wielkim pytaniom poprzez codzienne sytuacje.

Poza Noblem została uhonorowana m.in. Orderem Orła Białego, najwyższym polskim odznaczeniem państwowym. Otrzymała także Nagrodę Goethego, Nagrodę Herdera oraz Nagrodę Fundacji im. Kościelskich. Jej twórczość została przetłumaczona na dziesiątki języków i do dziś jest obecna daleko poza Polską.

Kiedy zmarła Wisława Szymborska?

Wisława Szymborska zmarła 1 lutego 2012 roku w Krakowie w wieku 88 lat. Trzydzieści lat po przyznaniu jej Nobla pamięta się więc nie tylko o samym wyróżnieniu, ale także o kontraście między rangą jej twórczości a dystansem, z jakim podchodziła do sławy.